Κατ’ άρθρο 290Α ΠΚ «1Όποιος κατά τη συγκοινωνία στους δρόμους ή στις πλατείες: α) οδηγεί όχημα, μολονότι δεν είναι σε θέση να το πράξει με ασφάλεια εξαιτίας της κατανάλωσης οινοπνεύματος ή χρήσης ναρκωτικών ουσιών ή λόγω σωματικής ή πνευματικής εξάντλησης ή β) οδηγεί όχημα σε εθνικές ή περιφερειακές οδούς αντίστροφα στο ρεύμα της εκάστοτε κατεύθυνσης ή σε πεζοδρόμους, πεζοδρόμια ή πλατείες, ή οδηγεί όχημα που είναι τεχνικά ανασφαλές ή με ανασφαλή τρόπο φορτωμένο ή προβαίνει κατά την οδήγηση σε επικίνδυνους ελιγμούς ή μετέχει σε αυτοσχέδιους αγώνες, ή γ) οδηγεί όχημα i) σε αυτοκινητόδρομο ή σε οδό ταχείας κυκλοφορίας με ταχύτητα που υπερβαίνει το επιτρεπόμενο όριο ταχύτητας κατά τουλάχιστον εξήντα (60) χλμ. ανά ώρα και αν πρόκειται για λεωφορείο ή φορτηγό αυτοκίνητο, κατά τουλάχιστον τριάντα (30) χλμ. ανά ώρα, ii) εντός κατοικημένης περιοχής ή σε άλλο οδικό δίκτυο με ταχύτητα που υπερβαίνει το επιτρεπόμενο όριο ταχύτητας κατά τουλάχιστον σαράντα (40) χλμ. ανά ώρα και αν πρόκειται για λεωφορείο ή φορτηγό αυτοκίνητο, κατά τουλάχιστον είκοσι (20) χλμ. ανά ώρα, ή δ) οδηγεί όχημα στη λωρίδα έκτακτης ανάγκης (Λ.Ε.Α.) εκτός των περιπτώσεων αποκλειστικού προορισμού της, τιμωρείται, αν δεν προβλέπονται βαρύτερες κυρώσεις σε άλλες διατάξεις:
αα) με φυλάκιση έως τρία (3) έτη, αν από την πράξη μπορεί να προκύψει κοινός κίνδυνος σε ξένα πράγματα,
ββ) με φυλάκιση τουλάχιστον ενός (1) έτους, αν από την πράξη μπορεί να προκύψει κίνδυνος για άνθρωπο,
γγ) με κάθειρξη έως δέκα (10) έτη, αν η πράξη είχε ως αποτέλεσμα τη βαριά σωματική βλάβη ή προκάλεσε σημαντική βλάβη σε κοινωφελείς εγκαταστάσεις,
δδ) με κάθειρξη τουλάχιστον δέκα (10) ετών, αν η πράξη είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο άλλου. Αν προκλήθηκε ο θάνατος μεγάλου αριθμού ανθρώπων, το δικαστήριο μπορεί να επιβάλει ισόβια κάθειρξη.
2. Όποιος στις περιπτώσεις της προηγούμενης παραγράφου οδηγεί επικίνδυνα από αμέλεια και από την πράξη του αυτή μπορεί να προκύψει κοινός κίνδυνος για ξένα πράγματα ή κίνδυνος για άνθρωπο, τιμωρείται με φυλάκιση έως δύο (2) έτη ή χρηματική ποινή.
Ειδικότερα, η οδική ασφάλεια αποτελεί διαχρονικά ένα από τα σημαντικότερα πεδία κρατικής παρέμβασης, καθώς τα τροχαία ατυχήματα συνιστούν μία από τις κυριότερες αιτίες απώλειας ανθρώπινης ζωής και πρόκλησης σοβαρών σωματικών βλαβών. Στο πλαίσιο αυτό, ο Έλληνας νομοθέτης προχώρησε στην αναδιαμόρφωση του εγκλήματος της επικίνδυνης οδήγησης του άρθρου 290Α ΠΚ, ιδίως με τον Ν. 5090/2024, ενισχύοντας την ποινική προστασία της ζωής, της σωματικής ακεραιότητας και της ασφάλειας των συγκοινωνιών.
Το άρθρο 290Α ΠΚ εντάσσεται στο Κεφάλαιο των Κοινώς Επικίνδυνων Εγκλημάτων και αποσκοπεί στην πρόληψη σοβαρών τροχαίων συμβάντων μέσω της αυστηρής ποινικής αντιμετώπισης ιδιαίτερα επικίνδυνων μορφών οδήγησης. Η διάταξη αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη τάση μετατόπισης της ποινικής προστασίας από την καταστολή του αποτελέσματος στην πρόληψη του κινδύνου.
Πρωταρχικό έννομο αγαθό που προστατεύεται από τη διάταξη είναι η ασφάλεια της οδικής συγκοινωνίας. Παράλληλα προστατεύονται η ανθρώπινη ζωή, η σωματική ακεραιότητα, η περιουσία τρίτων και οι κοινωφελείς εγκαταστάσεις. Η νομοθετική επιλογή ένταξης της διάταξης στα κοινώς επικίνδυνα εγκλήματα καταδεικνύει ότι ο νομοθέτης θεωρεί την επικίνδυνη οδήγηση ως συμπεριφορά ικανή να διακινδυνεύσει αόριστο αριθμό προσώπων και αγαθών.
Το άρθρο 290Α ΠΚ απαριθμεί περιοριστικά τις μορφές συμπεριφοράς που συνιστούν επικίνδυνη οδήγηση. Η πρώτη μορφή τέλεσης αφορά την οδήγηση οχήματος από πρόσωπο το οποίο δεν είναι σε θέση να οδηγήσει με ασφάλεια λόγω κατανάλωσης αλκοόλ, χρήσης ναρκωτικών ουσιών ή εξαιτίας σωματικής ή πνευματικής εξάντλησης. Δεν αρκεί η απλή κατανάλωση αλκοόλ ή ουσιών, αλλά απαιτείται η ουσιώδης επίδρασή τους στην οδηγική ικανότητα του δράστη.
Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει συμπεριφορές οι οποίες εκ της φύσεώς τους δημιουργούν αυξημένο κίνδυνο πρόκλησης ατυχήματος, όπως η κίνηση αντίθετα στο ρεύμα κυκλοφορίας, η οδήγηση σε πεζοδρόμους, πεζοδρόμια ή πλατείες, η χρήση τεχνικά ανασφαλούς οχήματος, η επικίνδυνη φόρτωση, οι επικίνδυνοι ελιγμοί, η συμμετοχή σε αυτοσχέδιους αγώνες. Οι πράξεις αυτές χαρακτηρίζονται από έντονη παραβίαση των κανόνων οδικής κυκλοφορίας και δημιουργούν αυξημένη πιθανότητα επέλευσης βλαπτικού αποτελέσματος.
Μετά τις τροποποιήσεις του Ν. 5090/2024 προστέθηκε ως αυτοτελής μορφή επικίνδυνης οδήγησης η υπέρβαση των ορίων ταχύτητας πέραν συγκεκριμένων ορίων ανοχής. Συγκεκριμένα, απαιτείται υπέρβαση κατά τουλάχιστον 60 χλμ./ώρα σε αυτοκινητόδρομο ή οδό ταχείας κυκλοφορίας ή κατά τουλάχιστον 40 χλμ./ώρα εντός κατοικημένης περιοχής. Για φορτηγά και λεωφορεία τα όρια μειώνονται αντίστοιχα. Η επιλογή αυτή αποτυπώνει τη νομοθετική παραδοχή ότι η υπερβολική ταχύτητα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες πρόκλησης θανατηφόρων τροχαίων ατυχημάτων.
Η οδήγηση στη Λωρίδα Έκτακτης Ανάγκης εκτός των προβλεπόμενων περιπτώσεων συνιστά επίσης μορφή επικίνδυνης οδήγησης. Η διάταξη αποσκοπεί στη διασφάλιση της απρόσκοπτης διέλευσης οχημάτων έκτακτης ανάγκης και στην αποτροπή δευτερογενών κινδύνων σε περιπτώσεις ατυχημάτων ή επειγόντων περιστατικών.
Η επικίνδυνη οδήγηση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα εγκλήματος διακινδύνευσης. Ο νομοθέτης δεν απαιτεί πάντοτε την επέλευση βλάβης αλλά αρκείται στη δυνατότητα πρόκλησης κινδύνου. Η διατύπωση «μπορεί να προκύψει κοινός κίνδυνος» ή «μπορεί να προκύψει κίνδυνος για άνθρωπο» καταδεικνύει τη σαφή πρόθεση διεύρυνσης του πεδίου ποινικής προστασίας. Υπό το πρίσμα αυτό, η διάταξη κινείται πλησιέστερα προς τα εγκλήματα συγκεκριμένης διακινδύνευσης, καθώς απαιτείται να αποδειχθεί ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά ήταν αντικειμενικά πρόσφορη να δημιουργήσει τον προβλεπόμενο κίνδυνο.
Η βασική μορφή του εγκλήματος προϋποθέτει δόλο. Ο δράστης πρέπει να γνωρίζει τα πραγματικά περιστατικά που καθιστούν την οδήγησή του επικίνδυνη και να αποδέχεται τη συμπεριφορά του. Δεν απαιτείται δόλος ως προς το τελικό αποτέλεσμα (τραυματισμό ή θάνατο), αλλά αρκεί η συνειδητή τέλεση της επικίνδυνης οδηγικής συμπεριφοράς.
Η παράγραφος 2 του άρθρου 290Α ΠΚ εισάγει αυτοτελή μορφή τέλεσης από αμέλεια, όταν από την επικίνδυνη συμπεριφορά μπορεί να προκύψει κοινός κίνδυνος για πράγματα ή κίνδυνος για άνθρωπο. Η πρόβλεψη αυτή επιτρέπει την ποινική αντιμετώπιση και λιγότερο απαξιωτικών μορφών επικίνδυνης οδήγησης.
Το άρθρο 290Α ΠΚ προβλέπει κλιμακωτή ποινική μεταχείριση ανάλογα με τη βαρύτητα του κινδύνου ή του αποτελέσματος. Εισέτι περεταίρω, προβλέπεται φυλάκιση έως τρία έτη όταν μπορεί να προκύψει κοινός κίνδυνος για ξένα πράγματα, φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους όταν μπορεί να προκύψει κίνδυνος για άνθρωπο, κάθειρξη έως δέκα έτη σε περίπτωση βαριάς σωματικής βλάβης, κάθειρξη τουλάχιστον δέκα ετών όταν επήλθε θάνατος, δυνατότητα επιβολής ισόβιας κάθειρξης όταν προκλήθηκε ο θάνατος μεγάλου αριθμού ανθρώπων.
Η ποινική κλιμάκωση αντανακλά την αυξημένη κοινωνική απαξία της επικίνδυνης οδήγησης και τη βούληση του νομοθέτη να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα τα σοβαρά τροχαία εγκλήματα.
Συμπερασματικά, το άρθρο 290Α ΠΚ αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες διατάξεις του ελληνικού ποινικού δικαίου για την προστασία της οδικής ασφάλειας. Οι πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις ενίσχυσαν τον προληπτικό χαρακτήρα της διάταξης, διευρύνοντας το πεδίο εφαρμογής της και αυστηροποιώντας τις προβλεπόμενες κυρώσεις. Η επικίνδυνη οδήγηση δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως απλή παραβίαση κανόνων κυκλοφορίας αλλά ως σοβαρό κοινώς επικίνδυνο έγκλημα, ικανό να οδηγήσει ακόμη και σε πολυετείς ποινές κάθειρξης όταν από αυτήν επέλθει βαριά σωματική βλάβη ή θάνατος. Υπό το πρίσμα αυτό, η διάταξη του άρθρου 290Α ΠΚ λειτουργεί ως θεμελιώδης μηχανισμός πρόληψης και προστασίας της ανθρώπινης ζωής στο σύγχρονο οδικό περιβάλλον.