Η ακούσια νοσηλεία ρυθμίζεται από τον Ν. 2071/1992, το άρθρο 16 του Ν. 2716/1999 και το άρθρο 1687 Αστικού Κώδικα. Αφορά την εισαγωγή και παραμονή ασθενούς σε Μονάδα Ψυχικής Υγείας χωρίς τη συγκατάθεσή του, ως μέτρο προστασίας και όχι ποινής.
Σύμφωνα με το άρθρο 95 Ν. 2071/1992, προϋποθέσεις της ακούσιας νοσηλείας είναι σωρευτικά:
• η ύπαρξη ψυχικής διαταραχής,
• αδυναμία του ασθενούς να αντιληφθεί το συμφέρον της υγείας του,
• κίνδυνος επιδείνωσης της υγείας χωρίς θεραπεία ή ανάγκη πρόληψης πράξεων βίας κατά του ιδίου ή τρίτων.
Την ακούσια νοσηλεία μπορούν να ζητήσουν ο σύζυγος, συγγενείς σε ευθεία γραμμή απεριόριστα, συγγενείς εκ πλαγίου έως τον δεύτερο βαθμό, ο έχων την επιμέλεια ή, σε επείγουσες περιπτώσεις, ο Εισαγγελέας Πρωτοδικών.
Η διαδικασία αρχίζει με αναφορά στον Εισαγγελέα, ακολουθεί εξέταση από δύο ψυχιάτρους εντός 48 ωρών και, αν κριθεί αναγκαία η νοσηλεία, ο Εισαγγελέας υποβάλλει αίτηση στο Πρωτοδικείο εντός 3 ημερών. Το Μονομελές Πρωτοδικείο αποφαίνεται εντός 10 ημερών, με αποτέλεσμα η δικαστική κρίση να ολοκληρώνεται το αργότερο εντός 13 ημερών από την εισαγγελική παραγγελία.
Στην πράξη, παρατηρούνται προβλήματα όπως:
• ελλιπής ενημέρωση του ασθενούς για τα δικαιώματά του (π.χ. πρόσβαση σε δικηγόρο ή ψυχίατρο πραγματογνώμονα),
• υπέρβαση των προβλεπόμενων προθεσμιών, οδηγώντας σε παράνομη κράτηση ακόμη και για μήνες.
Η ακούσια νοσηλεία αποτελεί αυστηρό θεσμό που θίγει συνταγματικά δικαιώματα και πρέπει να εφαρμόζεται με φειδώ και σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια, σύμφωνα με την αρχή in dubio pro libertate (σε περίπτωση αμφιβολίας, να προκρίνεται η ελευθερία).